منداڵ بوونی تڕاوماتیکیانه

له‌ منداڵ بووندا دروستکردنی ژیانی نوێ پێک دێت له‌ دڵخۆشی‌و ئازارو ترس له‌ ئه‌گه‌ری سه‌لامه‌تی منداڵه‌که‌ یان دایکه‌که‌. بۆیه‌ منداڵ بوون ئه‌زموونێکه‌ که‌ زۆر جار هه‌م هێزی فیزکی‌و هه‌م هێزی ده‌روونیش ده‌خوازێت. چۆنێتی چوونه‌ پێشه‌وه‌ی منداڵ بوونه‌که‌و خایاندنی کاته‌که‌ی پێش وه‌خت نازانرێت. بۆیه‌ شتێکی زۆر سه‌یر نییه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌زمووی منداڵ بوونه‌که‌ تڕاوماتیک بیت. به‌ جیا له‌ خودی منداڵ بوونه‌که‌، ده‌کرێت بۆ نمونه‌ بێ منداڵی، منداڵ له‌ بار چوون‌و له‌ باربردن په‌یوه‌ندیان به‌ تڕاوماتیکه‌که‌وه‌ هه‌بێت.

ئه‌زموونی تڕاوماتیکی له‌ کاتێکدا دروست ده‌بێت، که‌ مرۆڤ شته‌ هه‌ره‌ گرنگه‌کانی ژیانی له‌ ژێر مه‌ترسیدایه‌. ئه‌و هه‌ستانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ ئه‌زموونه‌که‌وه‌ هه‌یه‌ بریتیین له‌: کۆنتڕۆڵ له‌ ده‌ستدان، تێکه‌ڵ‌و پێکه‌ڵی، ترس‌و دڵه‌ڕاوکێ له‌گه‌ڵ هه‌ستی بێ توانایی. بۆ ئه‌و دایکه‌ی منداڵه‌که‌ی ده‌بێت، بۆ نمونه‌ به‌ مانای ترس له‌ که‌م ئه‌ندامی یان ته‌نانه‌ت گیان له‌ده‌ستدانی خۆی یان منداله‌که‌ دێت.

ئه‌زموونی منداڵی بوونی تڕاوماتیک ده‌کرێت بۆ نمونه‌ له‌ ئاکامی ئه‌مانی خواره‌وه‌ بێت:

  • منداڵی بوونی درێژ خایه‌ن
  • بوونی ئێشی به‌هێز‌و نه‌بوونی ڕێگه‌گری به‌ تین بۆ ئێشه‌کان
  • هه‌ستکردن به‌‌وه‌ی، که‌ کارمه‌ندانی نه‌خۆشخانه‌که‌ (مامانه‌کان)‌ یان که‌سانی ده‌وروبه‌رت گوێت لێ ناگرن‌و دروست مامه‌له‌ت له‌گه‌ڵ ناکه‌ن، واته‌ نه‌بوونی هاوپشتی
  • نه‌بوونی زانیاری
  • ڕووداو و هه‌ڵسوکه‌وتی پیشتر نه‌خشه‌ بۆ نه‌کێشراو، وه‌ک نه‌شته‌رگه‌ری قه‌یسه‌ری له‌پڕ یان نه‌شته‌رگه‌ری سه‌خت.
  • ترس له‌ سه‌لامه‌تی خۆت یان منداڵه‌که‌
  • ئێشی فیزیکی خۆت یان منداڵه‌که‌
  • گیان له‌ ده‌ستدانی منداڵه‌که‌

ئه‌وانه‌ی ڕووبه‌ڕووی ڕووداوی تڕاوماتیکی بوونه‌ته‌وه‌، هه‌وڵ ده‌ده‌ن که‌ خۆیان بپارێزن له‌و شتانه‌ی ڕوداوه‌که‌یان ده‌هێنێته‌وه‌ یاد یان هه‌وڵ ده‌ده‌ن به‌ بیرکردنه‌وه‌ش ڕووداوه‌که‌ قه‌ده‌غه‌ بکه‌ن. به‌ڵام وێڕای ئه‌مانه‌، ڕه‌نگه‌ ڕووداوه‌که‌ به‌رده‌وام بێته‌وه‌ مێشک‌و مرۆڤ دڵته‌نگ بکات. ئه‌وانه‌ی مه‌ینه‌تی تڕاوما ده‌چێژن، ڕه‌نگه‌ به‌ خه‌وی ناوخۆشیش شتی په‌یوه‌ند به‌ ڕووداوه‌که‌وه‌ ببینن‌و هه‌روه‌ها دڵته‌نگ بن، بترسن‌و خه‌مۆک بن.

به‌ جیا له‌ ڕاوێژگای خێزانی، ده‌توانیت بۆ نمونه‌ له‌گه‌ڵ کارمه‌ندانی قه‌یرانیشدا ده‌رباره‌ی ئه‌زموونی منداڵ بوون قسه‌ بکه‌یت. ناوه‌نده‌ قه‌یرانه‌ ناوچه‌ییه‌کان. قسه‌ کردن له‌سه‌ر ڕووداوه‌که‌ یارمه‌تیت ده‌دات بۆ شیکردنه‌وه‌و به‌رو چاکبوونه‌وه‌.

به‌ گشتی قه‌یرانی تڕاومایی بۆ ماوه‌یه‌ک کاریگه‌ری له‌سه‌ر کاروباری ڕۆژانه‌و توانای خۆت داده‌نێت‌، بۆیه‌ داوا کردنی یارمه‌تی له‌ کاتی پێویستدا گرنگه‌. ته‌نانه‌ت له‌ ئه‌زموونی دڵته‌زێنیشدا دوای ماوه‌یه‌کی درێژ، ده‌کرێت هێزو توانای مرۆڤ زیاد بکات. "له‌مه‌ش ڕزگارم بوو!"

له‌ چاکبوونه‌وه‌ی تڕاومای منداڵ بووندا، به‌ جیا له‌ خۆت پێویست ده‌کات که‌ ئاگاداری منداڵه‌که‌ش بیت. منداڵه‌که‌ پاش کاتی په‌شۆکی هاتۆته‌ دنیاوه‌و ڕه‌نگه‌ په‌شۆکیه‌که‌ هێشتا ئه‌وه‌نده‌ زۆر بێت، که‌ نه‌زانرێت چی بکات‌و چۆن له‌گه‌ڵ منداڵه‌که‌دا توانای هه‌بێت. ئه‌مه‌و ئه‌زموونه‌که‌ش به‌ گشتی، ڕه‌نگه‌ ببێته‌ هۆی خۆ به‌ تاوانبار زانین‌و هه‌ستکردن به‌ خراپی. "بۆچی من ئاوها هه‌ست ده‌که‌م؟"

ئه‌و خه‌فه‌ته‌ی له‌گه‌ڵ‌ ئه‌زموونه‌که‌دایه‌، ڕه‌نگه‌ له‌وه‌بچێت، که‌ قابیل به‌ قبوڵ کردن نییه‌. ڕه‌نگه‌ دایکه‌که‌ هه‌ستی وای هه‌بێت، که‌ پێویسته‌ ئه‌و دلخۆش بێت به‌ بوونی منداڵه‌که‌و نابێت هیچ هه‌ستی سلبی هه‌بێت یان نابێت سه‌رنج بداته‌ جه‌سته‌ی خۆی. به‌ڵام ته‌نانه‌ت دوای ئه‌زموونی باشی منداڵ بوونیش، خۆشه‌ویستی بۆ منداڵه‌که‌ ورده‌ ورده‌ دروست ده‌بێت. بیرکردنه‌وه‌ش له‌ جه‌ستی خۆت شتێکی سروشتییه‌.

هه‌روه‌ها گۆڕانکاری به‌سه‌ر هۆڕمۆنه‌کاندا کاریگه‌ری داده‌نێت له‌سه‌ر باری وروژاندن. باش وایه‌ به‌رامبه‌ر به‌ خۆت به‌ به‌زه‌یی بیت‌و تێبگه‌یت، که‌ منداڵ بوون‌و دایک‌و باوکێتی هه‌ستی جیاواز دروست ده‌که‌ن. ئه‌گه‌ر ئه‌زموونی منداڵ بوونه‌که‌ به‌ شێوه‌یه‌کی په‌شۆکانه‌بووبێت، ئه‌وا پیده‌چێت هه‌سته‌کانیش له‌ خواره‌وه‌ بێت. دڵته‌زێنی دوای ڕووداوی تڕاوماو خه‌فه‌ته‌که‌ی ئاسایین‌و مافت هه‌یه‌ بۆ باشبوونه‌وه‌ی داوای یارمه‌تی بکه‌یت ئه‌گه‌ر بته‌وێ.

مینای (Minna)ی ته‌مه‌ن 37 ساڵ ده‌گیڕێته‌وه‌:(Minna, 37)

"یه‌که‌م منداڵم که‌ له‌ دایک بوو، پیویستی به‌ نه‌شته‌رگه‌ری خێرا هه‌بوو، له‌به‌ر نه‌بوونی ئۆکسیجین بۆ منداڵه‌که‌. منداڵبوونه‌که‌ نه‌ده‌چووه‌ پێشه‌وه‌و زۆر ته‌واو ماندوو بووم. پاش ئه‌وه‌ی که‌ نه‌بوونی ئۆکسیجین بۆ منداڵه‌که‌ ده‌رکه‌وت، هه‌موو شتێک زۆر به‌ خێرای چووه‌ پیشه‌وه‌. پزیشکه‌کان زۆر شڵه‌ژابوون‌و سه‌ره‌تا هه‌ر نه‌مزانی که‌ چی ڕووده‌دات. کاتێک گوێبیستی نه‌شته‌رگه‌ری (hätäsektio) بووم، توند ده‌ستی مێرده‌که‌مم گوشی‌و پڕ به‌ قوڕگم هاوارم کرد "جێم مه‌هێڵه‌، جێم مه‌هێڵه‌!". له‌ خه‌به‌ربوونه‌وه‌مدا گوێم لێبوو، که‌ کوڕه‌که‌ (منداڵه‌ تازه‌ له‌ دایکبووه‌که‌) باشه‌و مێرده‌که‌م گێڕایه‌وه‌ که‌ کاره‌کان به‌ خێرای ته‌واو بوون. له‌ کاتی نه‌شته‌رگه‌ریه‌که‌دا ئه‌ویش زۆر ده‌ترسا. هیچ کامێکمان پێش وه‌خت بیرمان نه‌کردبۆوه‌ که‌ ڕه‌نگه‌ منداڵبوونه‌که‌ بگاته‌ نه‌شته‌رگه‌ری. چه‌ند ڕۆژێک ئێشم زۆر بوو، به‌ڵام زوو باش بوومه‌وه‌. هه‌ر بۆ ڕۆژی دوای نه‌شته‌رگه‌رییه‌که‌، مامانه‌که‌ پرسیاری ئه‌زموونه‌که‌می کرد‌و ئه‌و کاته‌ من بارم ئارام بوو. که‌ کوڕه‌که‌م ته‌مه‌نی دوو ساڵ بوو، دووباره‌ دووگیانبووم‌و هه‌ستم به‌و ترسانه‌ ده‌کرد که‌ له‌ منداڵبوونی یه‌که‌مدا مابووه‌وه‌. به‌ تایبه‌تی له‌ کاتی پاڵناندا هاته‌وه‌ بیرم. ده‌ترسام، که‌ له‌ کاتی له‌ دایکبوونی منداڵی دووه‌میشدا شتێکی هاوشیوه‌ ڕووبدات، بۆیه‌ بڕیارمدا په‌نا بۆ پۆلیکلینکی نه‌خۆشخانه‌ی منداڵبوون به‌رم. له‌گه‌ڵ ده‌روونناسدا ده‌رباره‌ی ترسه‌کانم گفتوگۆم کرد‌و هه‌ستم کرد که‌ کۆنتڕۆڵیان ده‌که‌م. دواتر منداڵبوونی دووهه‌م ئاسانتر چۆیه‌ پێشه‌وه‌ له‌چاو ئه‌وه‌ی یه‌که‌مدا."

زانیاری ده‌رباره‌ی بابه‌ته‌که‌ به‌ زمانی ئینگلیزی:
Birth trauma association
Post-traumatic stress disorder after childbirthنوسراێکی زانیستیانه‌ به‌ ئینگلیزی