ترسی ڕووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی خه‌ڵکی

هێیکی (Heikki)له‌ یادیه‌تی که‌ هه‌ر له‌ منداڵیه‌وه‌ شه‌رمن بووه‌و له‌ قوتبخانه‌دا ترسی هه‌بووه‌ ده‌رکه‌وێت‌و له‌ به‌رچاوی که‌سانی تردا قسه‌ بکات. هه‌ندێ جار ته‌نانه‌ت له‌ ده‌رسدا‌ کاتێک وه‌ڵامی پرسیاری ده‌دایه‌وه‌، دڵی خورپه‌ی ده‌کرد‌و ده‌ستی عاره‌قاوی ده‌بوو. گواستنه‌وه‌ بۆ ناوچه‌یه‌کی تر به‌ هۆی خوێندنه‌وه‌و ئاشنابوون به‌ که‌سانی تازه‌، جیگه‌ی ترسی بو‌و و وه‌ک کارێکی بێ ئه‌ندازه‌ سه‌خت هه‌ستی پێ ده‌کرد.

هێیکی هه‌ستی ده‌کرد که‌ شه‌رمنی کاتی قوتابیی تا جێگه‌یه‌ک کاریگه‌ری خراپی له‌سه‌ر ژیانی هه‌بوو، به‌ڵام ئه‌و خۆی بیری ده‌کرده‌وه‌ که‌ جۆره‌ ته‌بیعه‌تێکه‌و‌ هیچی له‌گه‌ڵدا ناکرێت. به‌ڵام هێیکی سه‌رنجی ئه‌وه‌ی ده‌دا، که‌ نیشانه‌کانی له‌ چه‌شنی گێژبوون، له‌رزین‌و هه‌ستی ترسی به‌هێزی ئیحراجبوون، به‌ پێی ساڵ زیاد ده‌بوون. هێیکی به‌رده‌وام به‌ شێوه‌یکی یه‌کجار زۆر سه‌رنجی ئه‌وه‌ی ده‌دا، که‌ ئایا خه‌ڵکی چۆن بیر له‌و ده‌که‌نه‌وه‌، کاتێک ئه‌م له‌ سات‌و کاتی کۆمه‌ڵایه‌تی جیاوازدا سوور ده‌بێته‌وه‌و تووشی هه‌ڵه‌ ده‌بێت.

له‌ ژیانی کاریدا، هێیکی هه‌ست ده‌کات که‌ له‌ کاتی کۆبوونه‌وه‌و ده‌رکه‌وتندا (نواندندا) هێنده‌ ده‌شڵه‌ژیت، که‌ شه‌وی پێشوو بۆی سه‌خته‌ خه‌وی لێ بکه‌وێت. به‌ دوای کۆبوونه‌وه‌که‌ ره‌نگه‌ هێیکی بیر بکاته‌وه‌، که‌ ئایا به‌شداربووانی تر هه‌ستیان به‌ شڵه‌ژاندن‌و قه‌له‌قیه‌‌که‌ی ئه‌و کرد. هه‌روه‌ها له‌ کاتی ئازادیدا، هێیکی خه‌ریکه‌ به‌ پێی توانا خۆی ده‌پارێزێت له‌ دیداری که‌سانی نوێ‌و که‌سانی نیوه‌ ناسیاو.

شه‌رمکردنی هێیکی له‌ هه‌ل‌ومه‌رجی کۆمه‌ڵایتیدا، تا جێگه‌یه‌گ به‌رده‌وام کاریگه‌ری خراپی هه‌بووه‌ له‌سه‌ر ژیانی ئه‌و. له‌ ماوه‌ی کۆتایدا کاریگه‌ریه‌کان زیاتر بوون‌. هێیکی تێده‌گات که‌ ئه‌و هه‌ل‌ومه‌رجانه‌ی له‌ ژیانی ڕۆژانه‌دا ده‌بنه‌ مایه‌ی‌ ترس‌و سه‌خڵه‌تی توند، بۆ ئه‌و له‌ ڕاده‌ به‌ده‌ره‌. ڕه‌نگه‌ داواکردنی یارمه‌تی زۆر بخاێنێت، چونکه‌ له‌وانه‌یه‌ پێی وابێت که‌ نیشانه‌کانی مایه‌ی شه‌رم بن‌و ئه‌وه‌نده‌ش زۆری خایاندوه‌، که‌ وه‌ک به‌شێک له‌ تایبه‌تمه‌ندی خۆی چاوی لێ ده‌کات. هه‌ندێ جار ئه‌وانه‌ی که‌ گرفتیان هه‌یه‌، پێیان وایه‌ که‌ هیچی له‌گه‌ڵدا ناکرێت. به‌ڵام ترس له‌ هه‌ل‌ومه‌رجه‌ سۆسیاله‌کان یارمه‌تی هه‌یه‌‌و باش وایه‌ که‌ داوای بکرێت، بۆ ئه‌وه‌ی قورساییه‌کان له‌ جاران زیاتر کۆنه‌بنه‌وه‌.

ترسی هه‌ل‌ومه‌رجی کۆمه‌ڵایه‌تی له‌ فنله‌ندادا تا ئاستێک گشتییه‌، بۆیه‌ هێیکی هاوڕێی زۆری هاوشێوه‌ی هه‌یه‌. ترس له‌ هه‌ل‌ومه‌رجی کۆمه‌ڵایه‌تی، ده‌توانین بۆ نمونه‌ به‌ تێراپی ده‌روونی‌و هه‌روه‌ها به‌ ده‌رمان که‌ بۆ ئه‌و نیشانانه‌ هه‌یه‌، چاره‌سه‌ر بکه‌ین. یارمه‌تی که‌سی شاره‌زا ده‌کرێت‌ بۆ نمونه‌ له‌ ڕێگای پزیشک یان ده‌روونناسی ته‌ندروستی کاره‌وه‌ داوا بکرێت. گفتوگۆکردن له‌سه‌ر ترس، هاتنه‌پێشه‌وه‌ی‌و هۆکاره‌ ئه‌گه‌ریه‌کانی، ده‌کرێن بۆ که‌مێک یارمه‌تی بدات بۆ سه‌رکه‌وتن به‌سه‌ریدا.

هه‌ندێ جار له‌ پشتی ترسه‌وه‌ ده‌کرێت ئه‌زموونی خراپی ڕابردوو هه‌بێت یان بیرۆکه‌ی سه‌یر ده‌رباره‌ی ده‌رکه‌وتن (نواندن). ئه‌گه‌ر ترسه‌که‌ له‌ منداڵیه‌وه‌ ده‌ستی پێکرده‌وه‌، وه‌ک هێیکی، ڕه‌نگه‌ باش وابێت که‌ بیر له‌ ئه‌زموونه‌کانی ده‌رکه‌وتنی منداڵیش بکاته‌وه‌. ئایا بۆ نمونه‌ هێیکی به‌ منداڵی گوێبیستی ئه‌وه‌ بووه‌ که‌ ده‌بیته‌ که‌سێکی له‌سه‌رخۆ یان به‌رده‌وام چاوه‌ڕوانی ئه‌نجامدانی کاری بێ که‌موکوڕی لێ کراوه‌؟ مامه‌ڵه‌کردن له‌گه‌ڵ ئه‌و ئه‌زموونه‌ ئه‌گه‌ریانه‌ی منداڵی‌و تێگه‌شتنیان لێی، ده‌کریت خۆناساندن زیاد بکات‌و به‌و شێوه‌یه‌ش یارمه‌تی بدات بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی ترسه‌کان.

ئه‌گه‌ر نیشانه‌کانی شڵه‌ژاندن که‌من‌و ته‌نها بۆ نمونه‌ په‌یوه‌ندیان به‌ نواندنه‌وه‌ هه‌یه‌، باش وایه‌ که‌ خۆت هه‌وڵ بده‌یت کاریگه‌ریان بخه‌یته‌ سه‌ر. ئه‌و که‌سه‌ی گرفتی ترسی ده‌رکه‌وتنی هه‌یه‌، ده‌توانیت له‌ مێشکی خۆیدا مامه‌ڵه‌ی ئه‌و حاڵه‌ته‌ ترسناکانه‌ بکات‌و بیر بکاته‌وه‌، که‌ چی شتێک ئه‌و هه‌ل‌ومه‌رجه‌ی بۆ ئاسان ده‌کاته‌وه‌. ڕه‌نگه‌ به‌ ئاماده‌کاریه‌کی باش‌و بیرکردنه‌وه‌ له‌ هه‌ل‌ومه‌رجه‌که‌ له‌ مێشکی خۆدا، شڵه‌ژاندن هێور بکاته‌وه‌. ده‌کرێت له‌ خۆت بپرسیت، "خراپترین شت چییه‌، که‌ له‌ بۆنه‌که‌دا ده‌کرێت ڕوو بدات، له‌ ڕاستیدا ئه‌و شته‌ چه‌ندێک سامناکه‌؟"

ئه‌وه‌ش یارمه‌تی شڵه‌ژان ده‌دات، که‌ بۆ هاوڕێیانی نزیک یان هاوڕێی‌ کاری باس بکه‌یت، که‌ گرفتی شڵه‌ژاندنی هه‌یه‌‌. کاتێک ده‌رباره‌ی ئه‌و گرفته‌ بۆ که‌سانی تر باس ده‌که‌یت، شڵه‌ژان ده‌بیته‌ شتێکی ڕۆژانه‌و چیتر ئه‌وه‌نده‌ ترسناک نییه‌. به‌ گشتی که‌سێکی تریش له‌ ده‌وروپشتت هه‌مان گرفتی شڵه‌ژاندنی هه‌یه‌، بۆیه‌ ئه‌زموونه‌کان‌و ڕێنماییه‌کان ده‌توانن بۆ یه‌ک باس بکه‌ن.

پێویسته‌ هه‌میشه‌ له‌ ژیاندا تا ئاستێک ڕیسک ببرێت. بۆ زاڵبوون به‌سه‌ر‌ شڵه‌ژاندندا، پێویسته‌ که‌ ئاگاهانه‌‌ ڕیسکی ده‌رکه‌وتن له‌ به‌رده‌م خه‌ڵکیدا به‌ریت. شڵه‌ژاندنی ده‌رکه‌وتن به‌وه‌ لاناچێت که‌ خۆت له‌ بارودۆخه‌که‌ بپارێزیت: به‌ دوای چه‌ند ئه‌زموونێک هه‌ستی سه‌رکه‌وتن دێت‌و ده‌رکه‌وتن له‌ به‌رده‌م خه‌ڵکیدا ئه‌کریت ته‌نانه‌ت ببیته‌ شتێکی خۆش‌و چێژ لێ وه‌رگه‌ر له‌ ژیاندا.