خه‌مخواردنی که‌سی نزیک

گرفته‌کانی ته‌ندروستی ده‌روونی ئاسایین‌و ئاستی سه‌ختی هه‌ر یه‌کێک له‌وانه جیاوازی زۆریان هه‌یه‌ له‌گه‌ل یه‌کتردا: گرفته‌ سووکه‌کان ته‌نها بۆ که‌مێک کاریگه‌ریان له‌سه‌ر ژیانی ڕۆژانه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ گرفته‌ سه‌خته‌کان توانای کارکردنی مرۆڤ که‌م بکاته‌وه‌ تا ئاستی نه‌مان. به‌ ده‌گمه‌ن هۆکارێکی ڕۆشنی دیاریکراو ده‌دۆزرێته‌وه‌ بۆ ته‌قاندنه‌وه‌ی گرفتی ته‌ندروستی ده‌روونی. ئه‌گه‌ر گومان ده‌که‌یت که‌ که‌سێکی نزیکت کێشه‌ی ته‌ندروستی ده‌روونی هه‌یه‌، ده‌توانیت هه‌وڵ بده‌یت که‌ کۆمه‌کی بکه‌یت تا په‌نا بۆ یارمه‌تی به‌رێت. دیاریکردنینه‌خۆشی له‌ ڕێگه‌ی زانستیه‌وه‌ (دیاگنۆس، تشخیص)، هه‌میشه‌ کاری پزیشکه‌. زیاتر ده‌رباره‌ی په‌نابردن بۆ یارمه‌تی بخوێنه‌وه‌.

ده‌رباره‌ی دڵه‌ڕاوکێکه‌ت، له‌گه‌ڵ که‌سی نزیکدا ده‌توانیت بۆ نمونه‌ به‌م شێوه‌یه‌ باسه‌که‌ بێنیته‌ پێشه‌وه‌: "هه‌ستم کردوه‌، که‌ ماوه‌یه‌کی درێژه‌‌ دڵته‌نگیت،ئه‌ترسیت،تووڕه‌یت، هیچ شتێکی ناخۆش ڕوویداوه‌؟" مه‌رج نییه‌ شتێکی جددی له‌ ئارادا بێت. هه‌ندێ جار مرۆڤ بۆ چه‌ند هه‌فته دڵته‌نگه‌‌، به‌ بێ دیاریکردنی گرفتی ته‌ندروستی ده‌روونی. هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ش هه‌یه‌، که‌ ئه‌و که‌سه‌ی بۆ نمونه‌ مه‌ینه‌تی خه‌مۆکی ده‌چێژێت، له‌ په‌نابردندا بۆ یارمه‌تی خۆی دوا ده‌خات.

هه‌ندێ جار مرۆڤه‌کان ده‌وروژێن به‌وه‌ی کاتێک هه‌ست ده‌که‌ن که‌سانی نزیکیان هه‌وڵ ده‌ده‌ن یارمه‌تیان بده‌ن. له‌وانه‌یه‌ ئه‌وان بشڵه‌ژێن،که‌ تێ ده‌گه‌ن که‌ که‌سانی تریش هه‌ستیان به‌ دلته‌نگیه‌که‌یان کردوه‌، که‌ ره‌نگه‌ ئه‌وان (که‌سی خه‌مۆک) ته‌نانه‌ت له‌ خۆشیان شاردبێته‌وه‌و دانی پێدانه‌نێن. به‌لام به‌ گشتی ئه‌و که‌سانه‌ی مه‌ینه‌تی ته‌ندروستی ده‌روونی ده‌چێژن، باس ده‌که‌ن که‌ پێیان خۆشه‌ کاتێک‌ هه‌ست ده‌که‌ن یه‌کێک گوێیان پێ ده‌دات.

دۆزینه‌وه‌ی یارمه‌تی

یه‌کێک له‌ خه‌مه‌ ئاساییه‌کانی که‌سانی نزیک، به‌ ده‌ستهێنانی چاره‌سه‌رێکی گونجاوو پێویسته‌. یارمه‌تی گفتوگۆکردن له‌ خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستیدا به‌ پێی پێویست ده‌ست ناکه‌وێت‌و ده‌ست گه‌شتن به‌ ده‌روونناس، که‌ KELAمه‌سره‌فاتی بکات‌، پێویستی به‌ کات هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ چالاکی که‌سه‌که‌. هه‌روه‌ها زۆر جار ده‌رمان به‌کارهێنانیش پاش ماوه‌یه‌ک تینی ده‌بیت. زۆر جار هاوکاری‌و هێشتنه‌وه‌ی ئومێد، کارێکی گرنگی که‌سانی نزیکه‌، به‌ تایبه‌تی له‌ سه‌ره‌تای چاره‌سه‌ردا.

که‌سێک که‌ هه‌ڵس‌وکه‌وتی زیان به‌ خۆ گه‌یاندن‌ یان نا سروشتیانه‌ ده‌نوێنیت، که‌سانی نزیکی ئومێد ده‌که‌ن که‌ که‌سه‌که‌یان بگاته‌ نه‌خۆشخانه‌ (بمێنێته‌وه‌‌) بۆ چاره‌سه‌ر. که‌م کردنه‌وه‌ی جێگه‌ی چاره‌سه‌ری ده‌روونی له‌ نه‌خۆشخانه‌کاندا، جه‌ده‌ل‌و گفتوگۆی فراوانی دروست کرده‌وه‌ له‌ ده‌زگاکانی ڕاگه‌یاندندا. که‌سێک که‌ گرفتی ته‌ندروستی ده‌روونی سه‌ختی هه‌یه‌، ڕه‌نگه‌ له‌ ژیانیدا هه‌ندێ قۆناغی تێدابێت، که‌ ده‌رفه‌ته‌کانی چاره‌سه‌ری ئازاد بۆ ئه‌و به‌ ڕاده‌ی پێویست نه‌بیت.

کاتێک که‌ که‌سێک مه‌ینه‌تی گرفتی ته‌ندروستی ده‌روونی ده‌چێژێت‌و هه‌ستی پێ ناکات، واته‌ خۆی چاره‌سه‌ر به‌ پێویست نازانێت، له‌و کاته‌دا هه‌ل‌و مه‌رجی که‌سانی نزیکی ده‌کرێت زۆر ئاڵۆزبێت. ئه‌مه‌ بۆ نمونه‌ له‌ کاتی شیزۆفرێنیادا (schizophrenia, skitsofernia) ئه‌گه‌ری هه‌یه‌، یان له‌ کاتی گرفتی ده‌روونی دوو ئاراسته‌یه‌دا (زیاتر له‌ سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ چه‌ند چیرۆکێک بخوێنه‌وه‌). هه‌ست نه‌کردن به‌ نه‌خۆشی‌، ده‌ست گه‌شتن به‌ چاره‌سه‌رو وه‌رگرتنی چاره‌سه‌ر سه‌خت ده‌کات. ئه‌کرێت ئه‌و حاڵه‌تانه‌ به‌ چه‌ند شێوه‌یه‌ک ببینرێت، بۆ نمونه‌ وه‌ک ڕه‌تکردنه‌وه‌ی ده‌رمان یان حه‌زنه‌کردن به‌ په‌نابردن بۆ یارمه‌تی گفتوگۆ یان پابه‌ند نه‌بوون به‌ ده‌روونناسه‌که‌وه‌.